Stoeterij Den Rijthof

De Spaanse rijstijl Doma Vaquera

Inleiding

Doma Vaquera betekent letterlijk 'training van de veehoeder'. De Vaquero, de veehoeder, rijdt nog altijd te paard over het land, 'el Campo' in Spanje om daar op het vee te letten. De rijstijl is nationaal maar voornamelijk in Zuid Spanje kan men de Vaqueros aan het werk zien. Doordat Spanje veel grotere landerijen heeft en veel terrein niet begaanbaar is met de auto worden nog altijd paarden en ruiters ingezet. Te paard kan men een groep paarden of stieren gemakkelijker leiden op dit onregelmatige terrein dan vanuit een auto. Vandaar dat deze rijstijl, die van vader op zoon werd doorgegeven een zuiver Spaanse rijstijl is. De rijstijl is al oud en pas sinds 1971 heeft men een wedstrijdreglement gemaakt waardoor nu competities gereden worden in deze stijl van oorspronkelijk het Spaanse platteland.

De Doma Vaquera mag dé Nationale stijl van rijden van Spanje genoemd worden. De tweede Nationale stijl is de Alta Escuela, letterlijk vertaald de Oude School. De Alta Escuela kenmerkt zich door de oude oefeningen als een Piaffe, Passage en de sprongen boven de grond. De Ata Escuela en de Doma Vaquera zijn de oudste rijstijlen van Europa. Voor de Alta Escuela worden veelal hengsten ingezet terwijl in de Doma Vaquera meer ruinen en merries worden gebruikt. Deze paarden zijn op het platteland gemakkelijker samen te huisvesten.

De Doma Vaquera kenmerkt zich door de oefeningen die allen voortkomen uit het gebruik op het platteland. Zo is het rijden met één hand, de linkerhand, een zeer praktische manier van rijden doordat de rechterhand vrij is kunnen hiermee andere handelingen verricht worden. Hierbij denkt men aan het openen en sluiten van een hek of het hanteren van een Garrocha, een stok van c.a. 3.50 m lengte welke wordt ingezet om het vee te sturen of om de agressie af te leiden door de punt op de grond voort te slepen. Ook wordt deze stok gebruikt om de stieren in volle galop omver te gooien door de punt op de lendenen te zetten en de stier daarmee zo in onbalans te brengen dat hij valt. Aan de manier waarop deze stieren overeind krabbelen 'leest' men het karakter van de stier. Uiteindelijk worden deze stieren gefokt voor de corrida, de vier jaar voor de Arena leven de stieren op het Spaanse platteland in volledige vrijheid.

Het werken met de Garrocha, 'Acoso y derribo'. Hier worden de jonge stieren in volle galop omver gegooid. Hoe pittiger de stier opstaat, hoe vechtlustiger.
De beste stieren gaan door naar de Arena. 

De oefeningen die gereden worden kenmerken zich door de snelle acceleratie van de paarden, wendingen om de voor- en achterhand, zijgangen waarbij ook dwars opzij wordt gereden, het snelle achterwaarts kunnen gaan en de befaamde 'Parada al Raya'. De Parada al Raya is de snelle stop vanuit volle galop. Het paard dient hierbij vierkant stil te staan en mag slechts enkele pasjes met de achterbenen maken voor het onbeweeglijk stilstaat. De besturing van de oefeningen wordt altijd uitgevoerd met één hand, in stap rust de rechterhand op het bovenbeen en in de galop draagt de ruiter de hand voor de buik. De besturing van de paarden is precies contra van wat de meeste kennen van de Western, de paarden dienen heel fijntjes te reageren op de signalen van de ruiter, vandaar dat de opleiding van een Doma Vaquera paard enige tijd in beslag neemt.

Door de competities werd de Doma Vaquera meer en meer populair. Er wordt nu wel eens door de oudere generaties smalend gezegd dat er paarden zijn die misschien hoog scoren in de competitie, maar welke nog nooit een stier in het echt hebben gezien. In Spanje zijn de basisprincipes van de Doma Vaquera de basisafrichting van het paard, vaak aangevuld met de gangen Piaffe en Passage en veelal een Spaanse stap. Het leren sturen op één hand wordt zorgvuldig aangeleerd aan het paard omdat paard en ruiter op elkaar moeten kunnen bouwen en vertrouwen. Het duurt enige jaren voor een paard klaar is in deze basisafrichting.

Jonge paarden worden de eerste jaren bereden op vier teugels, één paar aan de pilaren van het bit en het andere paard aan de Serreta, een (deels) metalen neusband met op de neus twee ringen. Bij juist gebruik een uiterst handige hulp die de mond van het paard spaart en waardoor de paarden boterzacht in de mond blijven. Paarden met vier teugels worden Iniciado genoemd, beginnende paarden tot zeven jaar. Na het grootste gedeelte van de basisafrichting worden de teugels van de neus aan het bit vastgemaakt om zo langzaam te wennen aan de voornamelijk zit- en gewichtshulpen. Pas na het zevende levensjaar wordt een paard Domado genoemd, wat betekent dat dit paard volledig is afgericht. Het paard in opleiding wordt meestal bereden met de Española, het nationale Spaanse zadel en pas later het herderszadel. Het Doma Vaquera zadel is een zadel wat redelijk zwaar is maar waar het gewicht is verdeeld over een groot gedeelte van de paardenrug. Door het gewicht en de ligging van het zadel dient het jonge paard eerst wat spieren te hebben ontwikkeld voor het toe is aan dit zwaardere zadel.

Het Doma Vaquera zadel kenmerkt zich door de eenvoud. De vulling is niet zoals vaak wordt aangenomen van alleen maar stro, beide zadels worden opgevuld met wol en zijn voorzien van een linnen onderzijde. Door de warmte van het paard en de werking van het linnen, schuiven deze zadels niet over de rug en liggen de zadels goed vast en correct op de rug. Alle Spaanse zadels zijn voorzien van een staartriem. Ter bescherming van de Española, het Iniciado-zadel wordt dit zadel vaak overtrokken met een lamsvacht. Het Doma Vaquera zadel, het herderszadel is standaard voorzien van een bontvacht.

Het Spaanse hoofdstel is ook eenvoudig en heeft veelal geen keelriem. Het bit waarop het volleerde paard wordt gereden is een stang met scharen. Als frontriem wordt een mosquero gebruik, welke gelijk een hulpje is in het vinden van de juiste balans en evenwicht doordat in een goede stap of galop de mosquero regelmatig van links naar rechts beweegt. De Mosquero aan het basishoofdstel is gemaakt van lange sliertjes, zodra het paard meer beleerd is wordt deze mosquero vervangen door een paardenharen mosquero van allerlei kwastjes.

Praktijk

Dat deze stijl een enorm praktische waarde had bleek toen rond 1850 de Spanjaarden in Amerika kwamen, de Conquistadores en daar zowel het paard in Amerika introduceerde alsook de rijstijl. De welbekende Western-stijl is een geëvolueerde Doma Vaquera, met enige Amerikaanse aanpassingen. Ook Amerika heeft grote landerijen waar vee gehoed wordt. De verschillen in deze twee stijlen zien we aan de houding van het paard, de optoming en de oefeningen. De Garrocha is ingeruild voor een lasso en het Western zadel heeft een iets ander model zadel met een knop.

Workshop Garrocha, door Nicole Lampe op Enterado van De Woeste Hoeve Andalusiërs.

Waar in Spanje de 'Toro Bravo', de vechtstieren, absoluut niet in handen van mensen mogen komen, wordt in Amerika het vee gevangen met een lasso. Ook de bouw en aanleg van de paarden is anders. In Spanje prefereert men voor de Doma Vaquera een hoogbenig paard en rijdt men deze paarden opgericht en sterk verzameld, klaar voor welke oefening dan ook. Letterlijk vertaald spreekt men over onderwerping van het paard, bedoeld wordt een onvoorwaardelijke gehoorzaamheid. Die gehoorzaamheid is noodzakelijk bij het hoede van de agressieve Toro Bravo waar de ruiter onvoorwaardelijk op het paard moet kunnen rekenen bij spannende situatie.

Behendigheid en snelheid van paard en ruiter staan hierbij centraal bij de adembenemende getoonde prestaties.

Workshop Doma Vaquera. Door Nicole Lampe aan Chawwa.

Met dank aan Nicole Lampe voor haar teksten en foto's.